Convertible note – jak działa pożyczka konwertowalna na udziały? Przewodnik dla startupów i inwestorów

W polskich realiach biznesowych pożyczka konwertowalna na udziały staje się coraz popularniejszą alternatywą dla klasycznej emisji udziałów. Jest to krótko- lub średnioterminowa forma finansowania dłużnego, która pozwala na elastyczne pozyskanie kapitału.

Ten przewodnik wyjaśni Ci mechanikę konwersji, pokazuje pułapki prawne i odpowiada na pytania, które zadają zarówno założyciele, jak i inwestorzy. Sprawdzimy, jak działa umowa pożyczki konwertowalnej na udziały, jakie niesie ryzyka i czy w ogóle jest zgodna z Kodeksem spółek handlowych.

Podsumowanie na start – 5 kluczowych faktów o convertible note

1. Convertible loan to pożyczka z opcją zamiany na udziały – inwestor dostaje wierzytelność, która przy kolejnej rundzie konwertowana jest przez spółkę na equity (udziały).
2. Discount (zniżka) i valuation cap (górny limit wyceny) chronią inwestora – te parametry gwarantują mu korzystniejszą cenę konwersji niż nowym inwestorom w przyszłej rundzie.
3. Dla startupu to szybsze pieniądze bez wyceny – proces jest prostszy niż klasyczna emisja udziałów, ale kumulacja długu może stać się pułapką.
4. W polskim prawie brak dedykowanych regulacji – convertible notes funkcjonują jako umowy nienazwane, co wymaga starannego ukształtowania transakcji, bo inaczej możesz utopić (zarówno jako startupowiec, jak i inwestor).
5. Konwersja ma konsekwencje podatkowe – zarówno spółka, jak i inwestor muszą liczyć się z obciążeniami podatkowymi przy zamianie długu na kapitał.

Rozważasz pożyczkę konwertowalną na udziały dla swojego startupu? Nasi prawnicy pomogą ocenić, czy to właściwe rozwiązanie dla Twojej sytuacji. Wypełnij formularz kontaktowy i umów się na pierwszą, bezpłatną konsultację – przeanalizujemy warunki finansowania i zabezpieczymy Twoje interesy.

Czym są convertible notes (pożyczki konwertowalne)?

💡 Convertible note to pożyczka, która automatycznie zamienia się na udziały podczas kolejnej rundy finansowania, z parametrami discount (upust cenowy) i valuation cap (parametr określający maksymalną wycenę, po której może nastąpić konwersja pożyczki na udziały).

W praktyce to hybryda między klasyczną pożyczką a inwestycją kapitałową. Inwestor przekazuje spółce (pożyczkobiorcy) określoną ilość pieniędzy w formie pożyczki konwertowalnej, ale zamiast oczekiwać zwrotu kwoty pożyczki wraz z odsetkami, planuje konwersję na udziały. To rozwiązanie popularne szczególnie na wczesnym etapie rozwoju startupu, gdy trudno ustalić wiarygodną wycenę spółki.

Kluczowa różnica między convertible note a tradycyjnym finansowaniem? Odkładamy najtrudniejszą rozmowę – o wycenie – na później. Zamiast spierać się, ile wart jest pomysł i zespół bez produktu, ustalamy zasady konwersji pożyczki i czekamy na moment, gdy pojawi się profesjonalny inwestor z wyceną rynkową. W polskich realiach to często jedyna szansa na szybkie finansowanie dla startupów pre-revenue.

💡 Ważne: Convertible loan różni się od SAFE (Simple Agreement for Future Equity) przede wszystkim statusem prawnym – pożyczka (note) to wciąż dług z odsetkami, SAFE to zobowiązanie do wydania udziałów bez charakteru dłużnego.

Jak działa mechanizm konwersji pożyczki na udziały?

💡 Konwersja następuje automatycznie przy ziszczeniu się określonych w umowie warunków (zwykle tzw. runda serii A) – w tym momencie następuje konwersja długu na udziały według formuły: (kwota pożyczki + odsetki) ÷ (cena z rundy × discount lub cap) = liczba udziałów.

Mechanizm jest prosty w teorii, bardziej skomplikowany w praktyce. Gdy spółka zamyka kolejną rundę finansowania (tzw. qualified financing round), wszystkie convertible notes automatycznie mogą zostać zamienione na udziały. Spółka musi jednak podnieść kapitał zakładowy i dokonać emisji.

Wyliczenie liczby udziałów odbywa się wtedy na zasadach opisanych w umowie. Podstawowa formuła to: (kwota pożyczki + naliczone odsetki) / cena konwersji = liczba udziałów.

Cena konwersji to zazwyczaj niższa z dwóch wartości: cena z rundy pomniejszona o kwotę zniżki lub cena wynikająca z maksymalnej wyceny. Inwestor może objąć udziały po określonej cenie emisyjnej wynikającej z discount lub cap.

Przykład? Pożyczka 100 000 zł z 20% discount przy cenie udziału w Series A wynoszącej 100 zł da inwestorowi 1250 udziałów zamiast 1000.

W ramach konwersji następuje też często zamiana na preferred stock zamiast common stock. To istotne – preferred shares dają dodatkowe prawa, jak liquidation preference w pierwszej kolejności przy wyjściu z inwestycji.

W polskim kontekście mówimy o udziałach uprzywilejowanych, choć nie zawsze da się odwzorować wszystkie mechanizmy znane z rynku amerykańskiego. Sama konwersja wiąże się z podwyższeniem kapitału zakładowego spółki, co wymaga odpowiednich formalności korporacyjnych.

Kluczowe parametry – discount i valuation cap

Te dwa parametry to serce każdej umowy pożyczki konwertowalnej. Discount działa jak rabat dla wczesnego inwestora – jeśli nowi inwestorzy w tzw. serii A płacą 100 zł za udział, pożyczkodawca z 20% discount zapłaci efektywnie tylko 80 zł. To nagroda za ryzyko i zaufanie okazane na wcześniejszym etapie rozwoju.

Valuation cap to górna granica wyceny, według której następuje konwersja. Załóżmy cap na poziomie 5 mln zł. Jeśli spółka w kolejnej rundzie zostanie wyceniona na 10 mln zł, konwersja pożyczki i tak nastąpi według wyceny 5 mln zł. To zabezpieczenie przed scenariuszem, w którym startup osiąga niespodziewanie wysoką wycenę, a wczesny inwestor dostałby nieproporcjonalnie mało udziałów.

Pro tip: W negocjacjach pamiętaj, że discount i cap to naczynia połączone – im wyższy cap akceptujesz, tym większy upust możesz wynegocjować. Standard to 15-25% discount przy rozsądnym cap lub 10-15% przy agresywnym (niskim) cap’ie.

Czasem pojawia się też opcja „cap only” lub „discount only”. Na polskim rynku najczęściej widzimy obie opcje jednocześnie, co daje inwestorowi możliwość wyboru korzystniejszego wariantu przy konwersji.

Jakie są zalety pożyczki konwertowalnej dla startupu?

💡 Szybkie finansowanie bez ustalania wyceny (średnio 2-3 tygodnie vs. 3-6 miesięcy), niższe koszty prawne, korzyści również od strony prawnej (rozwiązanie to wymaga relatywnie niedużej ingerencji prawników) oraz zachowanie kontroli do momentu konwersji.

Największa zaleta? Czas i prostota. Zamknięcie convertible loan to kwestia 2-3 tygodni, podczas gdy klasyczna runda finansowania potrafi ciągnąć się miesiącami. Dokumentacja jest prostsza – zamiast kilkudziesięciu (a w skrajnych przypadkach: 100-150) stron umowy inwestycyjnej, term sheet i SHA, mamy jedną umowę pożyczki na 10-15 stron.

To oznacza niższe koszty prawne i mniej tematów do negocjacji, a także uproszczenie od strony prawnej, bo często można korzystać z funkcjonujących dotychczas wzorów dokumentów.

Brak wyceny to błogosławieństwo na wczesnym etapie. Jak wycenić spółkę, która ma świetny zespół, obiecujący pomysł, ale zero przychodów? Potencjalnie każda kwota może być niekorzystna dla założycieli. Convertible note pozwala odłożyć tę dyskusję do momentu, gdy będzie więcej danych – trakcja, pierwsi klienci, może nawet przychody.

Z jednej strony zachowanie kontroli to kolejny plus dla założycieli: do momentu konwersji Twój kontrahent nie jest wspólnikiem – nie ma prawa głosu, nie siedzi w radzie nadzorczej, nie miesza się w operacyjne zarządzanie. Dla założycieli to cenna swoboda działania w krytycznym okresie budowania produktu.

Z drugiej strony inwestor musi zaakceptować, że do czasu konwersji nie ma wpływu na decyzje spółki (pożyczkobiorcy). W realiach polskiego rynku, gdzie inwestorzy bywają bardzo aktywni (czasem za bardzo), to istotna przewaga.

📊 Convertible Note vs SAFE vs Klasyczna emisja udziałów

Jakie są ryzyka convertible note dla założycieli?

💡 Silne rozwodnienie przy niskiej wycenie kolejnej rundy, kumulacja długu z odsetkami (4-8% rocznie), komplikacje przy pozyskiwaniu kolejnych inwestorów.

Brzmi świetnie na papierze – bierzesz pieniądze, odkładasz trudną rozmowę o wycenie, skupiasz się na produkcie. Problem w tym, że convertible note to wciąż dług, który rośnie z każdym miesiącem dzięki odsetkom. Jeśli kolejna runda przyjdzie przy niższej wycenie niż zakładałeś, discount i valuation cap sprawią, że oddasz inwestorowi znacznie więcej udziałów niż planowałeś.

Drugi problem to brak jasności co do struktury kapitałowej. Przyszli inwestorzy nie lubią wchodzić w spółkę z „wiszącymi” convertible loans– nie wiadomo dokładnie, ile udziałów będą mieli po konwersji wszystkich pożyczek. To komplikuje due diligence i może wydłużyć negocjacje kolejnej rundy finansowania dłużnego.

Obawiasz się pułapek w strukturze finansowania? Sprawdzimy proponowane warunki convertible note i pokażemy, jak wpłyną na Twoją strukturę udziałową. Wypełnij formularz i umów się na analizę prawną – zabezpieczymy Twoje interesy przed podpisaniem umowy.

⚠️ Uwaga: Nagromadzenie kilku convertible notes od różnych inwestorów może stworzyć „warstwę długu”, która odstrasza kolejnych inwestorów.

Nie zapominajmy o momencie grozy, czyli terminie spłaty pożyczki. Co się dzieje, gdy nie uda się zamknąć rundy przed tym terminem? Zgodnie z umową pożyczki konwertowalnej, pożyczkodawca może zażądać zwrotu kwoty pożyczki wraz z odsetkami. Jeśli startup nie ma gotówki, inwestor może wymusić konwersję na bardzo niekorzystnych warunkach.

Dlaczego inwestorzy wybierają pożyczkę konwertowalną?

💡 Szybkie wejście w spółkę bez negocjacji wyceny, discount gwarantujący lepszą cenę niż kolejni inwestorzy, pierwszeństwo spłaty jako wierzyciel.

Z perspektywy inwestora, convertible note to sposób na wejście w obiecujący projekt bez długich negocjacji. Nie trzeba się kłócić o wycenę – wystarczy ustalić cap i discount. Dokumentacja jest standardowa, ograniczone due dilligence, a cały proces może zamknąć się w kilka dni. Dla aniołów biznesu czy małych funduszy to ogromna oszczędność czasu i kosztów.

Struktura convertible note daje też pewne zabezpieczenia. Do momentu konwersji to wciąż pożyczka – w przypadku upadłości spółki, wierzyciele z takich umów mają pierwszeństwo przed wspólnikami. Po konwersji często otrzymują udziały uprzywilejowane np. pod kątem preferencji likwidacyjnych, co oznacza zwrot kapitału w pierwszej kolejności przy sprzedaży spółki.

Kolejna zaleta – elastyczność. Inwestor może udzielić pożyczki (lub pożyczek) szybko, gdy pojawi się okazja, bez czekania na skompletowanie całej rundy. W polskim rynku, gdzie rundy są mniejsze i często składają się z wielu małych inwestorów, ta możliwość działania solo jest szczególnie cenna. Notes można też łatwo dosłać do istniejącej rundy – to prostsze niż renegocjowanie porozumienia inwestycyjnego.

Na jakie ryzyka narażony jest pożyczkodawca?

💡 Brak wpływu na zarządzanie do konwersji, ryzyko niewypłacalności spółki przed konwersją, możliwość otrzymania zwykłego udziału zamiast uprzywilejowanego. 

Największe ryzyko? Brak kontroli. Pożyczkodawca nie jest wspólnikiem, więc nie ma prawa głosu ani dostępu do bieżących informacji o stanie spraw spółki. Może się okazać, że w czasie między udzieleniem pożyczki a konwersją założyciele podejmą katastrofalne decyzje biznesowe. W Polsce, gdzie ład korporacyjny bywa traktowany… elastycznie, to realne zagrożenie.

Kolejny problem – niewypłacalność przed konwersją. Owszem, pożyczkodawca ma pierwszeństwo przed wspólnikami, ale jeśli spółka spaliła całą kasę i nie ma majątku, to z czego odzyskać pieniądze? Convertible note nie daje zabezpieczeń rzeczowych – to niezabezpieczona pożyczka, więc w praktyce odzyskanie środków bywa iluzoryczne.

💡 Ciekawostka: W USA popularne są convertible notes z klauzulą MFN (Most Favored Nation), czyli klauzula najwyższego uprzywilejowania. Jest to postanowienie, które zobowiązuje jedną stronę do traktowania drugiej strony w sposób nie mniej korzystny niż strony trzecie (w tym wypadku – kolejnych inwestorów/pożyczkoawców).

Ostatni element ryzyka – jakość otrzymanych w ramach konwersji udziałów. W zależności od umowy i struktury kolejnej rundy, pożyczkodawca może otrzymać zwykłe udziałyzamiast uprzywilejowanych. To oznacza brak dodatkowych praw, które dostają nowi inwestorzy – uprzywilejowanie przy likwidacji, prawa veta, miejsca w radzie nadzorczej etc.

Umowa pożyczki konwertowalnej – najważniejsze postanowienia

💡 Kluczowe elementy to: kwota i oprocentowanie (4-8%), triggery konwersji (min. 500k-1M zł), discount (15-30%), valuation cap, data wymagalności pożyczki (18-24 miesiące).

Dobra umowa pożyczki konwertowalnej to balans między prostotą a zabezpieczeniem interesów obu stron. Oto tabela najważniejszych elementów, które muszą się znaleźć w umowie:

⚠️ Pułapka: Uważaj na postanowienia o automatycznej konwersji przy „dowolnym” finansowaniu – możesz stracić kontrolę nad tym, kiedy i na jakich warunkach pożyczka zamieni się w udziały.

W polskich warunkach warto dodać także postanowienia dotyczące zgodności z Kodeksem spółek handlowych i przepisami podatkowymi. Konwersja pożyczki to wkład niepieniężny, który wymaga wyceny i może rodzić komplikacje w KRS.

Procedura konwersji w polskim prawie – krok po kroku

💡 Konwersja wymaga: uchwały o podwyższeniu kapitału, wyceny wkładu niepieniężnego (wierzytelności), objęcia udziałów, rejestracji w KRS (14-30 dni).

W przeciwieństwie do USA, gdzie konwersja może być automatyczna i bezproblemowa, w Polsce musimy przejść przez formalną procedurę podwyższenia kapitału. Oto kroki:

1. Uchwała zgromadzenia wspólników – podwyższenie kapitału zakładowego z wyłączeniem prawa poboru dotychczasowych wspólników,
2. Wycena wkładu niepieniężnego (aportu) – wierzytelność z tytułu pożyczki to aport wymagający określenia wartości,
3. Objęcie udziałów – pożyczkodawca obejmuje nowe udziały w zamian za wierzytelność,
4. Zgłoszenie do KRS – wniosek o rejestrację podwyższenia kapitału z kompletem dokumentów,
5. Rozliczenie podatkowe – zarówno spółka, jak i inwestor muszą rozliczyć transakcję.

Największy problem? Wycena aportu. KRS może kwestionować wartość wierzytelności, szczególnie jeśli konwersja następuje z wyjątkowo dużą zniżką. W skrajnych przypadkach może być potrzebna opinia biegłego rewidenta. To dodatkowy koszt i czas, o którym założyciele często zapominają.

📊 Harmonogram procesu convertible note w Polsce

⚠️ Pułapki prawne i podatkowe w Polsce

💡 Konwersja może generować przychód na gruncie przepisów o CIT dla spółki (umorzenie długu), a brak regulacji w KSH zdecydowanie nie pomaga.

Największa pułapka podatkowa? Konwersja może generować przychód podatkowy dla spółki. Umorzenie długu (a tak może być traktowana konwersja) to przychód w rozumieniu ustawy o CIT. Owszem, są interpretacje korzystne dla podatników, ale nie ma jednolitej linii orzeczniczej. Warto wystąpić o interpretację indywidualną przed konwersją w trudnych, złożonych lub szczególnie istotnych dla spółki przypadkach.

Brak dedykowanych przepisów w KSH oznacza, że działamy na umowach nienazwanych. To daje elastyczność, ale też niepewność. Sądy różnie interpretują charakter prawny convertible notes – czasem jako warunkową umowę sprzedaży udziałów, czasem jako pożyczkę z opcją konwersji. Ta niepewność może być problemem w ewentualnym sporze.

FAQ – Najczęstsze pytania o pożyczki konwertowalne

💡 6 kluczowych pytań o convertible notes w Polsce: od wymogów KRS po konsekwencje podatkowe i zgodność z prawem polskim.

Czy convertible note wymaga wpisu do KRS przed konwersją?

Nie, sama umowa pożyczki konwertowalnej nie wymaga rejestracji w KRS. To zwykły kontrakt cywilnoprawny między spółką a pożyczkodawcą. Wpis do KRS jest potrzebny dopiero przy konwersji, gdy następuje podwyższenie kapitału zakładowego. Warto jednak pamiętać, że niektóre umowy przewidują ujawnienie w KRS informacji o zobowiązaniu do przyszłej emisji (jeśli masz spółkę akcyjną lub prostą spółkę akcyjną – zainteresuj się nimi).

Jakie są konsekwencje podatkowe konwersji pożyczki na udziały?

Konwersja może rodzić konsekwencje podatkowe dla obu stron. Spółka może mieć przychód z tytułu umorzenia długu (CIT), choć znajdą się i odmienne interpretacje. Inwestor może mieć przychód z tytułu objęcia udziałów poniżej wartości rynkowej (jeśli konwersja ze zniżką). Kluczowe jest odpowiednie zaplanowanie struktury i ewentualne wystąpienie o interpretację podatkową.

Co się dzieje, jeśli spółka nie przeprowadzi kolejnej rundy finansowania?

To zależy od zapisów umowy. Typowe scenariusze to:

1. automatyczna konwersja po dacie wymagalności według ustalonego cap’u,
2. żądanie spłaty pożyczki z odsetkami,
3. przedłużenie terminu za obopólną zgodą.

W polskiej praktyce często stosuje się opcję automatycznej konwersji, aby uniknąć konieczności spłaty gotówką.

Jak negocjować warunki upustu i valuation cap?

Zacznij od benchmarków rynkowych – w Polsce standard to 15-25% discount i cap na poziomie 2-5x obecnych przychodów (jeśli są) lub ostatniej wyceny. Im wcześniejszy etap i większe ryzyko, tym większego upustu może żądać inwestor. Pamiętaj o jednej zasadzie – lepszy wysoki cap z dużym upustem niż niski cap upustu. Ten drugi może Cię bardzo boleśnie rozwodnić, gdy odniesiesz sukces.

Czy pożyczka konwertowalna jest zgodna z polskim prawem?

Tak, convertible notes funkcjonują w Polsce jako umowy nienazwane na podstawie swobody kontraktowej (art. 353¹ Kodeksu cywilnego). Nie ma dedykowanych przepisów jak w USA, ale też nie ma zakazu. Kluczowe jest prawidłowe skonstruowanie umowy, aby była zgodna z przepisami o pożyczce, spółkach handlowych i przepisami podatkowymi.

Kiedy warto wybrać convertible note zamiast tradycyjnej inwestycji equity?

Convertible note sprawdza się najlepiej, gdy: (1) spółka jest na bardzo wczesnym etapie i trudno o wycenę, (2) potrzebujesz szybkich pieniędzy (do 3 tygodni), (3) chcesz zebrać małą rundę (pomostową) przed większym finansowaniem, (4) inwestor i założyciele nie mogą dojść do porozumienia co do wyceny. Nie stosuj, gdy masz wielu małych inwestorów – lepiej od razu zwiększ kapitał zakładowy.

Podsumowanie – kluczowe wnioski o pożyczce konwertowalnej

1. Convertible note to narzędzie, nie rozwiązanie wszystkich problemów – świetnie sprawdza się jako szybkie finansowanie pomostowe, ale może skomplikować przyszłe rundy.
2. Warunki konwersji determinują opłacalność – upust i valuation cap mogą sprawić, że oddasz więcej udziałów, niż byś chciał, szczególnie przy niższej wycenie w przyszłości.
3. Polski system prawny akceptuje, ale nie ułatwia – brak dedykowanych przepisów oznacza konieczność starannego konstruowania umowy i przewidywania konsekwencji podatkowych.
4. Due diligence prawne jest kluczowe – źle skonstruowana umowa może prowadzić do sporów przy konwersji lub problemów z KRS.
5. Komunikacja z przyszłymi inwestorami jest niezbędna – uprzedź potencjalnych inwestorów o istniejących pożyczkach konwertowalnych, aby uniknąć niemiłych niespodzianek.
6. Planuj konsekwencje podatkowe zawczasu – zarówno spółka, jak i inwestor powinni rozumieć implikacje podatkowe konwersji.
7. Prostota dokumentacji to zaleta, ale nie rezygnuj z zabezpieczeń – krótka umowa nie oznacza, że można pominąć kluczowe klauzule.

Potrzebujesz wsparcia prawnego przy ustrukturyzowaniu pożyczki konwertowalnej na udziały? Nasz zespół ma doświadczenie w obsłudze transakcji pożyczek konwertowalnych dla polskich startupów. Wypełnij formularz kontaktowy – na pierwszym, bezpłatnym spotkaniu przeanalizujemy Twoje potrzeby i zaproponujemy optymalne rozwiązanie finansowania.